Tegenstellingen

tegenstellingen

“Ik vind het moeilijk om goed om te gaan met al die tegenstellingen!”

Dit vertelde mij de directeur van een middelgrote onderneming. Hij zat midden in een veranderproces. Zijn medewerkers leken maar niet te begrijpen dat er een aantal drastische maatregelen en veranderingen moesten worden doorgevoerd. Er was veel weerstand en er waren talloze tegenstellingen. “Dat zijn nu eenmaal de twee kanten van zo’n veranderproces”, antwoordde ik hem. “Aan de ene zijde is er de noodzaak en zijn er de belangrijke stappen die moeten worden ondernomen en aan de andere kant zijn er de belangen en zorgen van hen die de verandering het meest raakt”. De aanpak van degene die de verandering dient door te voeren is sterk afhankelijk van diens persoonlijke vaardigheden en ideeën over de uitvoering van het implementatieproces. Sommigen zijn alleen bezig met hun eigen visie op ’veranderingen’ en anderen zijn meer bereid om juist ook anderen hierin te betrekken en te luisteren naar de bezwaren. Dat er echter in ieder veranderproces tegenstellingen zijn te overbruggen is wel duidelijk. Deze tegenstellingen zijn ook niet te vermijden, ook al denken sommigen dat je dit soort obstakels met tactieken en strategieën kunt omzeilen. Dat is echter een illusie. “Is er een soort ‘meest effectieve aanpak’ die ik zou kunnen hanteren?”, vroeg de directeur mij. Hij bedoelde eigenlijk: ‘is er een tussenweg waarbij ik optimaal rekening kan houden met tegenstellingen terwijl ik toch op de meest effectieve wijze de verandering kan implementeren?’ Wel, zo’n aanpak is er niet! Het is bij de implementatie van verandering vooral zaak vasthoudend en duidelijk te zijn. Elke aanpak heeft positieve en negatieve kanten. Verder zijn er gaandeweg het traject minder effectieve en meer effectieve methodieken te onderscheiden. Het gaat echter vooral om de vaardigheden van ‘de veranderaar’ die maakt of de implementatie van de verandering meer of minder effectief geschiedt. Het gaat om een viertal basisvaardigheden waarover ‘de veranderaar’ moet beschikken, te weten: ‘kunnen overtuigen’, ‘willen overleggen’, ‘kunnen objectiveren’ en ‘openstaan voor’.

Om te kunnen overtuigen moet ‘de veranderaar’ beschikken over goede argumenten. Het is dus zaak om in de voorbereiding hier flink aandacht aan te geven. Wat zijn de belangrijkste doelen en wat is de onderliggende argumentatie? Indien ‘de veranderaar’ opmerkt dat er weinig instemming is dient deze te vragen naar de bezwaren. Hier ‘overheen walsen’ is het slechtste wat men kan doen. Neem mensen serieus! Vragen, toelichten en evalueren. Pas dan komt de informatie op tafel. Iemand die leiding geeft aan zo’n traject dient helder en beknopt te kunnen formuleren, duidelijk en rustig te spreken en een stevige en actieve houding aan te nemen. Verbale en non-verbale communicatievaardigheden zijn onontbeerlijk voor ‘de veranderaar’. Je krijgt pas respect wanneer je anderen respectvol behandeld. Toon dus respect voor de ideeën en meningen van anderen. Blijf rustig bij tegenstand. Zie het niet als een persoonlijke aanval maar toon vasthoudendheid en gedrevenheid. Overtuig mensen!

Een ‘veranderaar’ moet zich zichtbaar inspannen om de belangen en gevoelens van alle partijen recht te doen. Een effectieve ‘overleghouding’ is gericht op het sturen maar ook steunen van anderen. In zo’n situatie moet worden voorkomen dat door te overleggen de indruk ontstaat dat er nog over ‘van alles en nog wat’ is te praten. Voorkom opportunisme! Het mag niet leiden tot een bijgestelde visie of doelstelling. Overleggen gaat over verduidelijking. Het is dus belangrijk de gesprekken goed te structureren en een duidelijke procedure te hanteren. Blijf als leider de eigen mening kort en bondig, maar onomwonden uiten en stel vooral veel open vragen. Probeer de conclusie van het overleg samen te vatten, vooral bij ingebrachte argumentatie van de ander. Blijft geïnteresseerd doorvragen naar de mening en gevoelens van de ander. Discussieer, maar maak er geen eindeloze discussiesessies van. Probeer tot concrete vervolgstappen te komen en peil de mening van anderen hieromtrent.

Objectiveren is een vaardigheid waarbij ‘de veranderaar’ streeft naar de meest rationele afwegingen. Na het bezien van alle argumenten is het de bedoeling zoveel mogelijk afstand te nemen van de tegenstellingen. Het voorkomt overhaast en ondoordacht reageren. Hierdoor voorkomt ‘de veranderaar’ forceren of onbewust -te snel- toegeven, waardoor in een later stadium men niet de ‘nieuwe’ tegenstellingen in de juiste proporties ziet en niet meer weet te nuanceren. Objectiveren van tegenstellingen staat haaks op het ontlopen van tegenstellingen. Men moet niet over één nacht ijs gaan, maar juist bedachtzaam en secundair reageren. Bij objectiveren hoort een rustige toonzetting en een zakelijk benadering van het conflict of de tegenstelling. De houding moet serieus zijn. Het gaat om het in de juiste proporties zien van de tegenstelling. Spreek desnoods een ‘time-out’ af en spreek met elkaar over een procedure hoe weer snel de ‘draad’ kan worden opgepakt. Maak samenvattingen van de gesprekken.

Als laatste wees ik de directeur op de vaardigheid ‘openstaan voor’! Het onbevangen openstaan voor anderen is niet een ieder op het lijf geschreven. Toch is het een onmisbare -ondersteunende- vaardigheid voor ‘de veranderaar’. Oprechte belangstelling en de bereidheid concessies te doen wanneer de situatie daar om vraagt. Een sterke kant van ‘open staan’ is de oriëntatie op sfeer en klimaat. Één van de belangrijkste punten is de vaardigheid om goed te luisteren. Dit dient te gebeuren vanuit een werkelijk interesse voor wat anderen bezighoudt en respect voor wat anderen vinden. Maar het vraagt ook een ontspannen en veilige relativerende houding, waarbij gepaste humor, het ijs kan breken. Het open staan voor anderen gaat uiteraard gepaard met een goede luisterhouding, oogcontact en bijvoorbeeld instemmend knikken. Kleine zaken met grote gevolgen. ‘Open staan’ is iets anders dan ‘toegeven’! Ook hier gelden weer zaken als samenvatten, het doen van voorstellen en het peilen van de reacties. Kortom, communiceren!

Ik zag na mijn verhaal de directeur bedenkelijk kijken. “En dat allemaal in één persoon?”, vroeg hij vertwijfeld. Ik kon hem geruststellen. De grote winst is te behalen door het bewust zijn van deze zaken en de eigen flexibiliteit om gaandeweg de vaardigheden toe te passen en deze -door een lerende houding- te vergroten. Het gaat om het gedragsrepertoire van ‘de veranderaar’. ”Blijf dicht bij jezelf en probeer je bewust te zijn van zaken die je minder vertrouwd overkomen”, was mijn advies. “Juist dat zijn de valkuilen!” Hij keek mij aan en vroeg op een humoristische en ontwapenende wijze of  ‘the great communicator’ hem hierbij een handje wilde helpen. Ik keek om mij heen maar zag alleen maar tegenstellingen. Ik was ‘niet overtuigd’, bleef ‘objectief”, stond ‘open voor’ maar wilde best ‘overleggen’!

hans@klaasse-klaasse.nl

Reageer

Je kan deze tags gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Terug

© Hans Klaasse.