Ach, die accountants toch!

“Accountants liggen onder vuur. De kranten hoef je er maar op na te slaan, het nieuws maar te volgen. De controlerende accountant heeft een behoorlijk vertrouwensprobleem. Of is er zelfs sprake van een vertrouwensbreuk? Duur, omslachtig en niet écht betrouwbaar!” De laatste maanden steken weer ontluisterende berichten de kop op. Zelfs de minister laat zich in het openbaar niet echt positief uit over deze beroepsgroep. Kortom, het zit niet mee. Eigen schuld of domme pech? In ieder geval niet leuk als je ‘toevallig’ accountant bent. Tijd voor rehabiltatie, recht je rug en denk ‘met elkaar’ eens na over oorzaak en gevolg!

Als je -zo als ik- al jaren je brood op een eerlijke wijze tracht te verdienen in de accountancy en consultancy moet je niet rekenen op aanzien, roem en eer. Eerder is sceptisch en hoon je deel. Reputatie komt te voet en gaat te paard. Accountants en adviseurs hebben niet zo’n best imago. Ik heb jarenlang een eigen accountants- en belastingadvieskantoor mogen bestieren, ben managing-partner geweest bij een Big-Four maatschap en werk nu met plezier in een kleine accountantsmaatschap als  ‘advisory-partner’. Kan me daar ‘lekker’ bezighouden met de markt en de klanten. Zit er dus zelf tot mijn ‘nekharen’ in. Daarnaast tracht ik ‘vakbroeders’ van strategische adviezen te voorzien. De meeste accountants hebben echter een ‘adviseurssyndroom’, zij schakelen heel moeizaam een externe adviseur in omdat ze menen zelf ‘de beste adviseur’ te zijn (van zichzelf)! Het blijft echter worstelen voor de ‘vakbroeders’ om de juiste beslissingen en de verstandigste besluiten te nemen. Ik ervaar dus dagelijks de dilemma’s. Snap ook waarom anderen -de klanten waar we het allemaal voor plegen te doen- het niet meer snappen!

Om het maar even bij de accountants te houden! In Nederland kennen we twee afzonderlijke groepen: de controlerende accountants, de RA’s en de accountants in het MKB, de AA’s. De controlerende accountants hebben al de nodige boekhoudschandalen achter de rug. Ook weten zij zich niet in te houden als het gaat om persoonlijke verrijking. Hebzucht, statusgevoeligheid en narcistisch gedrag. Met alle gevolgen van dien. Meer toezicht, dure interne kwaliteitsprocedures -die de klant moet betalen- en een beroepsorganisatie die met kromme tenen en het schaamrood op de kaken allerlei extra kwaliteitsregels bedenkt om het ‘tij te keren’ en het noodlottig ‘verval’ te voorkomen. Tevergeefs. Zelfs de bestuurders van de grote kantoren -“The Big Four”- trachten persoonlijk te profiteren van ‘geldelijke voordeeltjes’ dan wel nemen openlijk een loopje met de zelfbedachte regels. Niet echt een teken van integriteit en het bewustzijn -en de noodzaak- om van onbesproken gedrag te zijn. Het is dus niet vreemd dat iedereen een beetje lacherig doet om de serieuze gezichten en de interessante verhalen, over zelfreinigend vermogen, als er weer eens een incident aan het licht komt. Dure accountantscontroles geven dus niet de gewenste zekerheid -in de beleving van ‘de buitenwereld’- aan de stakeholders en het maatschappelijk verkeer. En daar zijn accountants wel voor! Ze hebben zelfs een monopoliepositie als het gaat om boekenonderzoek. Zo modderen we al een jaar of vijftien (de ENRON affairre, het Ahold dossier, het Vestia drama en recent de Ballast-Nedam fraude) voort. En nog steeds slagen deze dure controlerende accountants er maar niet in om met het slechte verleden en de ingewortelde gewoonte om ‘gebakken windeieren te verkopen’ te breken. Vreemd dat je van andere vrije beroepers dit nauwelijks hoort. Er schijnt dus iets danig mis te zijn met de controlerende accountants. Jammer, maar de perceptie van ‘de toeschouwers’ is dat het er allemaal niet ‘fris en integer’ aan toe gaat bij de accountants!

Het probleem is dat accountants een opleiding hebben die niet in alle gevallen goed aansluit op de (nieuwe) behoefte van de markt. Daarom moeten zij andere deskundigen inschakelen om tot een goed oordeel te komen. Dat zijn dus -veelal- geen accountants maar organisatieadviseurs, IT specialisten en fiscaal-juridische collega’s. Dit werk zit meestal niet -of maar ten dele- in de prijs voor de controle. Het organisatie- en verdienmodel van een accountantskantoor zit echter niet zo in elkaar. Hoe verdienen zij -uiteindelijk- hun inkomen? Veelal uurtje-factuurtje. Voor een controle staat echter een -scherp- budget, een vaste prijsafspraak. Het is dus altijd schipperen tussen vaste prijsafspraak en extra werk. Daar waar de controlerende accountant objectief moet zijn, onafhankelijk en superbetrouwbaar, is hij vervolgens -na een felle concurrentiestrijd om de laagste prijs- (het zijn net aannemers) helemaal afhankelijk van de onderneming die hij moet controleren. ‘Wiens appelen men vaart, diens appelen men eet’. Een vreemde situatie. ‘Ze worden door de klant betaald om hen vervolgens te vertellen wat ze allemaal fout doen en van de wet niet mogen’. De klant moet dus minimaal wat masochistische trekjes hebben. Betalen om vervolgens een ‘pak slaag’ te krijgen. Zou het niet beter zijn om controleplichtige bedrijven een bedrag te laten betalen aan de overheid die vervolgens een écht onafhankelijke accountant opdracht geeft tot een boekenonderzoek? Of is dat te simpel? Nu moeten ze heel ingewikkeld verplicht wisselen om de zoveel jaar. Een ander heikel punt is dat deze controlerende accountants door de extreme concurrentie niets verdienen aan een boekenonderzoek. Advies is dan een welkome aanvulling. Ondanks het feit dat ook dit aan allerlei regeltjes is gebonden trachten de ‘vakbroeders’ daar creatief en ‘rekkelijk’ mee om te gaan. Iets via een omweg doen is soms lucratiever. Zo maken ze het zich steeds moeilijker. Dure specialisten en deskundigen kan je niet op de bank laten zitten, maar moeten ‘aan de bak’. Van bedrijfseconomie hebben accountants namelijk wel verstand. Tegen wil en dank krijg je dan een afhankelijke en niet objectieve situatie. Als je tenminste écht tot een zelfstandig en onbevangen oordeel wil komen. Interne compliance managers hebben de handen vol om incidenten en ‘uitglijers’ te voorkomen. Maar ja, de schoorsteen moet blijven roken!

De tweede groep, de accountant-administratieconsulent (werkzaam voor het MKB) heeft het ook niet makkelijk. Een krimpende markt, de naarstige -soms bijna wanhopige- zoektocht naar toegevoegde waarde en de dalende prijs voor simpele werkzaamheden. Het is een echte verdringingsmarkt. Er ontstaan steeds meer kleine kantoortjes, éénpitters. Kleine ‘pappa-mamma’ praktijken waar de boekhouding op een simpele wijze wordt ingeklopt en niet te vergeten de gecertificeerde boekhoudkantoren, wiens kwaliteit -meestal- te vergelijken is met de duurdere MKB accountants. Daarnaast zijn er de grotere ‘spelers’ die allerlei vernuftige IT trucs uithalen. Kortom, een bonte mengeling van traditie en innovatie. De klant is het spoor allang bijster. Men kiest in deze categorie (meestal) voor de goedkoopste aanbieder. Een groep van wat grotere ondernemers kiest voor de middelgrote accountants- en advieskantoren met een regionale of landelijke dekking. Hier zijn met name in de afgelopen jaren de fusies en samenvoegingen ontstaan. Sommige ‘ketens’ hebben wel vijftig vestigingen. De voordelen zijn niet altijd voor de klant, de kosten wel! Ook deze accountants kunnen namelijk het hoofd nauwelijks boven water houden met enkel commoditywerk. Hebben deze accountants hun zaakjes -waar ze voor geleerd hebben- wel op orde? Blijkens de onderzoeken van de ‘raad voor toezicht’ niet. Deze raad is in het leven geroepen om toezicht te houden op de kwaliteit van deze groep MKB accountants. “Is dat dan nodig?”, zult u denken. Klaarblijkelijk wel, ze kunnen het niet alleen! En dit terwijl het toch allemaal niet zo ingewikkeld hoeft te zijn. Ook de kwaliteit van het advieswerk laat trouwens te wensen over. Accountants zijn namelijk niet ‘opeens’ allemaal adviseurs. Dat willen ze wel graag worden. Immers, op die manier zijn de noodzakelijke investeringen in efficiency en automatisering terug te verdienen. Zo halen deze accountants halsbrekende toeren uit om ‘aan de slag’ te blijven en geld te verdienen. Vaak met schadelijke gevolgen voor de klant. Kortom, zowel ‘de grote jongens’, als ook de ‘kleine spelers’ hebben het niet gemakkelijk. Er is dus nogal wat ‘loos’ in de sector. Alleen zij die zich aanpassen zullen overleven en tegen de verdrukking in succesvol zijn. Dat moeten zij echter wel op een duidelijke en transparante wijze doen. Nu heeft het publiek -de ondernemers- het idee met een stelletje ‘charlatans’ te maken te hebben. Immers, als zowel de belastingdienst, ministers en staatsecretarissen zich zo negatief over de accountant uitlaten moet er toch wel iets grondigs mis zijn!

En dan heb ik het nog niet over de -bedenkelijke- fiscale trucs en ingewikkelde constructies waardoor de fiscus het nakijken heeft. Die komen trouwens ook bij de tweede groep -de accountants binnen het MKB- in ruime mate voor. Immers van de weeromstuit gaan de accountants vooral ‘adviseren’. Waarover zoal? Belastingbesparing, de bedrijfsvoering, HR en pensioenen. Automatisering, interim management, financiering en aan- en verkoop van onderneming. Eigenlijk is hetgeen waar ze voor op school zijn geweest een beetje ondergeschikte activiteit aan het worden. Of staat de accountantsopleiding borg voor een soort ‘alles in één kennis’? Volgens mij is fiscaal advies het domein van de belastingadviseur! In ieder geval verdienen allerlei adviseurs en opleiders hier geld aan, ze leren de accountants adviesvaardigheid. Zoveel mogelijk dure ‘adviesuren’ verkopen! Ik heb weleens de indruk dat zij -de goede niet te na gesproken- na het behalen van hun accountantsdiploma zo snel mogelijk ‘het vak’ willen verlaten en vooral ‘adviseur’ willen spelen. Waarom blijven accountants niet gewoon accountant? De controlerende accountants volgen hun opleiding om vooral auditor te zijn. Niks mis mee. Kan zomaar opeens weer een eerzaam beroep worden! Maar zorg dan dat je een uitstekende, scherpe, betrouwbare en integere ‘controleur’ bent. Laat je niet in met allerlei andere activiteiten die de uitvoering van je taak bemoeilijkt of zelfs onmogelijk maakt. Hierdoor gaat ‘het publiek’ het ook weer begrijpen. Misschien te simpel? En de accountant binnen het MKB? Laat die zich richten op betrouwbare verantwoording van de financiële geldstromen binnen de onderneming. De ondernemer inzicht geven in het ‘reilen en zeilen’ en hem behoeden voor misstappen en onnodige risico’s. Volgens mij kan je daar het hele boekjaar je handen aan vol hebben. Maar het is natuurlijk meer ‘sexy’ als je ook eens wat ‘successen’ op je conto kan schrijven. Volstrekt begrijpelijk!

Accountants moeten dus vooral weer gaan doen waar ze goed in zijn. In de cijfertjes duiken. Dat vonden ze toch ook zo leuk toen ze aan de studie begonnen? Ik hoor sommige accountants roepen: “Dat is wel heel erg kaal!” Dat mag dan waar zijn, maar het is in ieder geval voor de gebruiker van accountantsdiensten helder wat er verwacht mag worden, tegen welke prijs en onder welke condities. En de accountants binnen het MKB hoeven zich ook niet meer druk te maken over hun marktaandeel. Immers zij hoeven niet te concurreren met allerlei collega ‘accountants en adviseurs’, zij zorgen er gewoon voor dat ‘de cijfertjes’ kloppen en de aangiften op tijd de deur uitgaan. Iets dat trouwens nu weer opgang doet in de markt is de ‘digitale accountant’. Men neemt dus ook zichzelf niet écht serieus. Een accountant -van vlees en bloed- heeft zorgplicht. Vooral zorg om de ondernemer met zijn onderneming en de mensen die er werken. Is zijn oudedagsvoorziening op orde, kan hij blijven investeren en is alles rond risicomanagement goed geregeld? Voldoet de ondernemer aan zijn verplichtingen als werkgever? De basis voor al het werk van de accountants is en blijft immers de boekhouding!? Is dat wellicht te saai werk voor de accountant? Een tijdje geleden hoorde ik de CEO van een respectabel middelgrote accountants en (steeds uitdijende) adviesorganisatie zeggen: “Eigenlijk zijn wij al lang geen accountants meer!” Hij had het niet mooier kunnen zeggen. Wel eerlijk trouwens! Moet je alleen eens tegen de klanten zeggen. Volgens mij weten de klanten dan ook weer meteen waar je echte ‘verdienmodel’ zit! Wel, als er nu accountants zijn die het niet meer zien zitten dan zou ik hen willen adviseren een opleiding voor ‘adviseur’ te gaan volgen. Moet best lukken. Maar niet meer ‘onafhankelijk accountant’ en ‘allround adviseurtje’ tegelijker tijd willen ‘spelen’. Dat gaat niet, er is al teveel schade aangericht door belangenverstrengeling en afhankelijk gedrag. Maak dus scheiding (ook binnen het MKB) tussen het accountantswerk en het advieswerk! Misschien kan het -noodzakelijk- toezicht op het beroep dan ook wel wat minder. Of is dat te simpel?

Er liggen volop kansen voor kleine spelers in de MKB accountantsmarkt. Een nichemarkt. Je focusseren op een specifieke branche of een bedrijfssector. Optimaliseren van bedrijfsadministratieve processen. Het aan elkaar koppelen van digitale informatiestromen. Het ontwikkelen van dataoplossingen waarbij kostenverlaging en gebruiksgemak voorop staan. Deskundig partnership als informatiebeheerder. Specialisten die zich geheel richten op de klant. De klant en zijn of haar behoefte centraal stellen. De ‘cijfermatige’ spin in het world wide web! Met ervaring, deskundigheid -onafhankelijk en van onberispelijk gedrag- en slimme IT tools een zo efficiënt mogelijke administratie inrichten. De klant inzicht geven in cijfers. De boekhouding als basis kiezen voor het bedrijfseconomisch, fiscaal en juridisch advies. Geen halsbrekende toeren uithalen, maar simpelweg de strategische plannen in lijn brengen met de geleverde prestatie en behaalde resultaten. Beoordelen, analyseren, adviseren en optimaliseren. Met gezond verstand en ondernemerschap de klant verder helpen om op een betrouwbare wijze de cijfers te laten spreken. Daar heeft de MKB accountant een perfecte en hoogwaardige opleiding voor genoten. Ook voor de controlerende accountants zie ik -trouwens- een mooie toekomst. Maar ze moeten zich dan wel (willen) specialiseren en beperken. Ook hier speelt IT weer een belangrijke rol. Werk aan herstel van het vertrouwen, kies voor een inzichtelijke dienstverlening. Laat zien dat je betrouwbaar bent. Wees geen ‘winkel van sinkel’ maar een delicatessenzaak, dat smaakt naar meer. Kortom, accountants moeten weer accountants worden. Mensen die verstand hebben van getallen, zichzelf kunnen wegcijferen en waar je als ondernemer op kan rekenen!

klaasse@stoele-partners.nl

Reageer

Je kan deze tags gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Terug

© Hans Klaasse.